Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Tổng chi phí sở hữu (TCO) giúp doanh nghiệp đánh giá đầy đủ số tiền cần chi cho một chiếc xe điện trong suốt quá trình sử dụng, thay vì chỉ dựa vào mức giá mua ban đầu.

TCO là gì? Vì sao doanh nghiệp cần quan tâm?

Khi đầu tư xe điện cho resort, sân golf, nhà máy, khu công nghiệp hay trung tâm logistics, giá mua thường là yếu tố được doanh nghiệp quan tâm trước tiên. Tuy nhiên, đây mới chỉ là khoản chi phí đầu tiên trong toàn bộ vòng đời của phương tiện.

Total Cost of Ownership (TCO), hay tổng chi phí sở hữu, là phương pháp tính tổng các khoản chi phí phát sinh trong quá trình mua, sở hữu, vận hành, bảo dưỡng và xử lý phương tiện trong một khoảng thời gian nhất định. Các mô hình TCO của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng xem xét nhiều nhóm chi phí như giá mua, năng lượng hoặc sạc, bảo dưỡng, tài chính và giá trị còn lại của phương tiện.

Đối với doanh nghiệp, TCO giúp việc lựa chọn phương tiện sát hơn với hiệu quả đầu tư thực tế. Một mẫu xe có giá mua thấp chưa chắc có tổng chi phí sử dụng thấp. Trong khi đó, xe điện có thể cần khoản đầu tư ban đầu cao hơn trong một số trường hợp, nhưng chênh lệch này có khả năng được bù đắp trong quá trình khai thác nhờ chi phí năng lượng, bảo dưỡng và vận hành.

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Công thức tính TCO cho xe điện doanh nghiệp

Ở mức cơ bản, doanh nghiệp có thể sử dụng công thức:

TCO = Chi phí đầu tư ban đầu + Chi phí năng lượng + Chi phí bảo dưỡng, sửa chữa + Chi phí vận hành khác - Giá trị còn lại

Các thành phần trong công thức cần được xác định dựa trên loại xe, thời gian sở hữu và điều kiện vận hành thực tế.

Để so sánh hiệu quả giữa các phương tiện, doanh nghiệp có thể tính thêm TCO/km:

TCO/km = Tổng chi phí sở hữu trong kỳ ÷ Tổng quãng đường vận hành trong kỳ

Chỉ số này đặc biệt hữu ích đối với những đội xe hoạt động thường xuyên. Một phương tiện có giá mua cao hơn nhưng chi phí trên mỗi km thấp hơn vẫn có thể mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn trong dài hạn.

Với những bài toán tài chính chuyên sâu, TCO có thể mở rộng để tính đến chi phí vốn, khấu hao, giá trị thu hồi, chi phí cơ hội và giá trị tiền theo thời gian. Tuy nhiên, với bài toán đầu tư xe điện nội khu, công thức cơ bản trên có thể được sử dụng để xây dựng dự toán ban đầu.

6 bước tính TCO khi đầu tư xe điện

1. Xác định đầy đủ chi phí đầu tư ban đầu

Doanh nghiệp không nên mặc định giá niêm yết của xe chính là tổng vốn đầu tư. Tùy từng dự án, ngoài giá xe còn có thể phát sinh chi phí cấu hình, phụ kiện, thiết bị sạc, vận chuyển, bàn giao hoặc tài chính.

Các khoản cần được xem xét gồm:

  • Giá xe theo đúng cấu hình sử dụng.
  • Chi phí tùy chỉnh hoặc bổ sung trang thiết bị.
  • Thiết bị và hạ tầng sạc.
  • Chi phí vận chuyển, bàn giao và các khoản liên quan.
  • Chi phí tài chính nếu sử dụng vốn vay hoặc hình thức trả góp.

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Khi so sánh các phương án, doanh nghiệp cần đưa những phương tiện về cùng điều kiện và cấu hình sử dụng. Việc lấy giá của một mẫu xe cơ bản để so sánh với một mẫu xe đã được trang bị đầy đủ có thể khiến kết quả TCO bị sai lệch.

2. Ước tính chi phí điện trong thời gian khai thác

Điện năng là một trong những khoản chi phí vận hành quan trọng khi sử dụng xe điện. Công thức cơ bản:

Chi phí điện/năm = Điện năng tiêu thụ × Đơn giá điện

Nếu chưa có dữ liệu thực tế, doanh nghiệp có thể ước tính dựa trên mức tiêu thụ của xe, quãng đường và số ngày vận hành.

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Ví dụ, một chiếc xe tiêu thụ trung bình X kWh cho một đơn vị quãng đường, hoạt động Y km/ngàyZ ngày/năm, lượng điện tiêu thụ dự kiến sẽ là:

Điện năng/năm = X × Y × Z

Sau đó, kết quả được nhân với đơn giá điện thực tế để xác định chi phí năng lượng.

Cách tính này giúp doanh nghiệp có con số sát thực tế hơn thay vì chỉ dựa vào nhận định chung rằng xe điện có chi phí sạc thấp. Mức tiêu thụ thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quãng đường, tải trọng, địa hình, tần suất sử dụng, phương thức sạc và giá điện.

Sau khi xe được đưa vào khai thác, việc ghi nhận lượng điện sạc thực tế cũng giúp doanh nghiệp cập nhật và điều chỉnh mô hình TCO chính xác hơn.

3. Tính chi phí bảo dưỡng và sửa chữa

Chi phí điện thấp không đồng nghĩa với việc TCO chắc chắn thấp. Bảo dưỡng và sửa chữa vẫn là những khoản cần được đưa vào bài toán tổng thể. Xe điện có hệ truyền động khác với phương tiện sử dụng động cơ đốt trong và thường có ít hạng mục bảo dưỡng đặc thù của động cơ xăng/dầu hơn. IEA cũng ghi nhận xu hướng chi phí bảo dưỡng thấp hơn đối với xe điện trong các mô hình TCO.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần dự toán những khoản liên quan đến kiểm tra hệ thống điện, phanh, lốp, hệ thống lái, hệ thống treo, pin/ắc quy và các bộ phận hao mòn khác. Pin hoặc ắc quy cũng cần được tính đến trong TCO. Doanh nghiệp không nên mặc định một mốc thời gian cố định để thay pin, mà nên căn cứ vào loại pin/ắc quy, cường độ khai thác, điều kiện bảo hành và khuyến cáo của nhà cung cấp.

Nếu nhà cung cấp có chính sách bảo hành, bảo trì cụ thể, các thông tin này nên được đưa vào bảng tính ngay từ giai đoạn lập phương án đầu tư.

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

4. Tính các chi phí vận hành thường bị bỏ sót

TCO thực tế có thể chênh lệch đáng kể so với phép tính đơn giản "giá xe + tiền điện" bởi còn nhiều khoản chi phí phát sinh trong quá trình vận hành. Tùy mô hình sử dụng, doanh nghiệp có thể phải tính đến bảo hiểm, nhân công, vệ sinh, quản lý đội xe, lưu kho hoặc các chi phí vận hành khác.

Một yếu tố đáng chú ý là thời gian xe ngừng hoạt động (downtime)Một chiếc xe có chi phí bảo dưỡng thấp nhưng phải chờ phụ tùng trong thời gian dài vẫn có thể tạo ra chi phí gián tiếp. Doanh nghiệp có thể phải bố trí phương tiện thay thế, phát sinh thêm nhân công hoặc làm gián đoạn hoạt động vận chuyển nội bộ.

5. Đưa khấu hao và giá trị còn lại vào bài toán

Sau khi mua, phương tiện vẫn tiếp tục có giá trị tài sản trong suốt quá trình sử dụng. Vì vậy, khi tính TCO trong khoảng thời gian 3, 5 hoặc 7 năm, doanh nghiệp nên xem xét giá trị còn lại hoặc giá trị thu hồi dự kiến.

Công thức đơn giản: Chi phí khấu hao ước tính = Giá đầu tư ban đầu - Giá trị còn lại dự kiến

Chẳng hạn, nếu tổng chi phí đầu tư ban đầu là 300 triệu đồng và giá trị còn lại dự kiến sau thời gian khai thác là 100 triệu đồng, phần chi phí cần phân bổ trong kỳ sẽ khoảng 200 triệu đồngĐây chỉ là ví dụ minh họa phương pháp tính, không đại diện cho mức khấu hao hoặc giá trị thị trường cố định của xe điện.

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Trong các mô hình TCO chuyên sâu, giá trị còn lại cần được xem xét cùng thời gian sử dụng, phương pháp khấu hao và giá trị tiền theo thời gian. Residual value (giá trị còn lại) cũng là một thành phần được IEA đưa vào mô hình TCO.

6. Tính chi phí cơ hội và thời gian xe không hoạt động

Chi phí cơ hội thường là một trong những yếu tố khó nhận thấy nhất khi doanh nghiệp tự xây dựng TCO.

Ví dụ, xe phải ngừng hoạt động vài ngày do thiếu phụ tùng hoặc chờ sửa chữa. Trong thời gian đó, doanh nghiệp có thể phải thuê xe khác hoặc điều chuyển phương tiện dự phòng để duy trì hoạt động. Những khoản này không nhất thiết xuất hiện trong hóa đơn mua xe nhưng vẫn là chi phí thực tế phát sinh từ việc sở hữu và vận hành phương tiện.

Đối với các đơn vị có tần suất vận hành cao như nhà máy, khu công nghiệp, resort hoặc sân golf, downtime có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả đầu tư.

Ví dụ tính TCO xe điện trong 5 năm

Giả sử một doanh nghiệp đầu tư xe điện để vận chuyển nội khu trong thời gian 5 năm. Các con số dưới đây chỉ mang tính minh họa cho phương pháp tính, không phải báo giá hoặc mức tiêu thụ thực tế của bất kỳ mẫu xe Tùng Lâm nào.

Giả định:

  • Tổng chi phí đầu tư ban đầu: 250 triệu đồng.
  • Chi phí điện trong 5 năm: 50 triệu đồng.
  • Bảo dưỡng, sửa chữa và các chi phí liên quan: 25 triệu đồng.
  • Chi phí vận hành khác: 10 triệu đồng.
  • Giá trị còn lại dự kiến sau 5 năm: 80 triệu đồng.

Khi đó:

TCO = 250 + 50 + 25 + 10 - 80 = 255 triệu đồng

Nếu xe vận hành tổng cộng 50.000 km trong 5 năm:

TCO/km = 255.000.000 ÷ 50.000 = 5.100 đồng/km

Trong ví dụ này, 5.100 đồng/km là chỉ số có giá trị hơn việc chỉ nhìn vào mức giá mua xe nếu doanh nghiệp muốn đánh giá hiệu quả khai thác.

Khi so sánh với một phương tiện chạy xăng/dầu, doanh nghiệp cần xây dựng bảng tính tương tự, bao gồm giá mua, nhiên liệu, bảo dưỡng, sửa chữa, bảo hiểm, khấu hao hoặc giá trị còn lại và các chi phí liên quan.

Chỉ khi đặt các phương án trên cùng một hệ quy chiếu, doanh nghiệp mới có thể đánh giá phương tiện nào có tổng chi phí hợp lý hơn trong toàn bộ vòng đời sử dụng.

TCO xe điện thay đổi theo cách doanh nghiệp sử dụng

Không có một mức TCO cố định áp dụng cho tất cả doanh nghiệp. Hai đơn vị cùng sử dụng một mẫu xe vẫn có thể đạt hiệu quả tài chính khác nhau nếu điều kiện vận hành không giống nhau. Một chiếc xe chạy 10 km/ngày sẽ có bài toán chi phí khác với xe chạy 60 km/ngày. Tương tự, phương tiện hoạt động trên địa hình bằng phẳng sẽ có mức tiêu thụ khác xe thường xuyên chạy dốc hoặc chở tải lớn. Doanh nghiệp vì vậy nên xác định trước ít nhất 4 biến số chính:

Quãng đường → Tải trọng → Tần suất → Thời gian sở hữu

Cách tính tổng chi phí sở hữu (TCO) khi doanh nghiệp đầu tư xe điện

Sau đó mới đưa các thông số về giá xe, điện, bảo dưỡng và giá trị còn lại vào mô hình. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với các công cụ TCO chuyên nghiệp, vốn thường cho phép thay đổi những biến số như quãng đường hàng năm, loại phương tiện, giá năng lượng, chi phí bảo dưỡng, tài chính và giá trị còn lại để xây dựng nhiều kịch bản.

Khi nào xe điện có thể có lợi thế về TCO?

Xe điện có thể đặc biệt phù hợp với những doanh nghiệp có tần suất vận hành cao và tuyến đường tương đối ổn định.

Tại nhà máy hoặc khu công nghiệp, xe điện chở hàng có thể đảm nhiệm việc vận chuyển vật tư giữa các khu vực. Trong resort và khu du lịch, xe điện du lịch có thể phục vụ việc đưa đón khách. Tại sân golf, phương tiện điện có thể được sử dụng để vận chuyển golfer và nhân sự trong phạm vi sân.

Xe Điện Tùng Lâm hiện cung cấp các dòng xe điện phục vụ nhiều mô hình vận chuyển nội khu, bao gồm xe điện chở hàng và xe điện du lịch với nhiều cấu hình.

Riêng nhóm xe điện du lịch, doanh nghiệp có thể lựa chọn các cấu hình từ 4 chỗ, 6 chỗ, 8 chỗ đến 14 chỗ. Việc đa dạng cấu hình cho phép bài toán TCO được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế, chẳng hạn số lượng hành khách cần vận chuyển mỗi chuyến, thay vì chỉ dựa vào giá mua ban đầu.

Xe Điện Tùng Lâm: Tư vấn xe dựa trên nhu cầu khai thác

TCO chỉ thực sự có giá trị khi các thông số đầu vào phản ánh đúng điều kiện vận hành. Vì vậy, thay vì lựa chọn xe chỉ dựa trên giá bán hoặc một vài thông số riêng lẻ, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng những câu hỏi cụ thể: xe hoạt động ở đâu, mỗi ngày di chuyển bao nhiêu, chở bao nhiêu người hoặc hàng hóa và dự kiến sử dụng trong bao lâu?

Với hệ thống sản phẩm VNECAR phục vụ các mô hình như resort, sân golf, khu công nghiệp, nhà máy và vận chuyển nội khu, Xe Điện Tùng Lâm có thể tư vấn cấu hình dựa trên mục đích khai thác thực tế. Tùng Lâm là đơn vị sản xuất, lắp ráp và phân phối các dòng xe điện 4 bánh VNECAR tại Việt Nam.

Khi làm việc với nhà cung cấp, doanh nghiệp cũng nên yêu cầu đầy đủ thông tin để xây dựng TCO, thay vì chỉ nhận một bảng báo giá. Các dữ liệu cần thiết có thể bao gồm cấu hình xe, loại pin/ắc quy, mức tiêu thụ, yêu cầu sạc, lịch bảo dưỡng, chính sách bảo hành, phụ tùng và các chi phí liên quan.

Khi có đầy đủ dữ liệu, doanh nghiệp có thể đặt các phương án cạnh nhau để xác định tổng số tiền cần bỏ ra trong 3 năm, 5 năm hoặc toàn bộ vòng đời khai thác.

Tính TCO giúp doanh nghiệp chuyển từ cách tiếp cận "mua xe giá thấp" sang "lựa chọn phương tiện có tổng chi phí hợp lý". Đặc biệt với các đơn vị vận hành xe thường xuyên tại nhà máy, khu công nghiệp, resort, sân golf hoặc khu du lịch, việc tính toán trước TCO có thể hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn đúng cấu hình và đánh giá rõ hơn hiệu quả tài chính dài hạn.

Doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư xe điện có thể liên hệ Xe Điện Tùng Lâm để được tư vấn dòng xe, cấu hình và phương án khai thác phù hợp với nhu cầu thực tế.

Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Tùng Lâm

+ Hotline/Zalo nhân viên kinh doanh miền Bắc: 0368 665 707 (Mrs Hằng) - 0983 694 906 (Ms Liên)

+ Hotline/Zalo nhân viên kinh doanh miền Trung, miền Nam: 0944 826 302 (Mrs Thanh) - 0969 140 795 (Ms Thảo)

+ Fanpage: Xe điện Tùng Lâm – VN Electric Car

+ Website: tunglamco.com.vn

+ Đến trực tiếp nhà máy của công ty Xe Điện Tùng Lâm tại: KCN Đại Đồng – Hoàn Sơn, xã Đại Đồng, tỉnh Bắc Ninh