Làm sao để công nghệ bứt phá mà không mất đi bản sắc?
Tham dự tọa đàm Vạn Xuân Innovation 2026 với chủ đề “Chuyển đổi số trong văn hóa - Động lực phát triển mới”, diễn ra cuối tuần qua tại TP.HCM trong khuôn khổ Giải thưởng Quảng cáo Sáng tạo Việt Nam - Vạn Xuân Awards 2026, nhiều chuyên gia cho rằng, công nghệ số đang mở ra những phương thức mới để sáng tạo, tiếp cận và lan tỏa các giá trị văn hóa.
Bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa Cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL), Trưởng BTC Vạn Xuân Awards nhận định, sự phát triển của công nghệ số, dữ liệu, AI và các nền tảng mới đang làm thay đổi nhanh cách văn hóa được sáng tạo, sản xuất, phổ biến và thụ hưởng.
Công nghệ mở rộng không gian sáng tạo
Theo bà Thu Hương, trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ngày càng rõ nét. Văn hóa cần được phát huy thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực cho phát triển kinh tế, xã hội.
Đề cập đến vai trò của quảng cáo, bà Hương cho rằng đây là một ngành sáng tạo, gắn với ý tưởng, thiết kế, hình ảnh, âm thanh, câu chuyện, công nghệ và tài sản trí tuệ. Quảng cáo đồng thời là một trong những mắt xích đưa sản phẩm đến với công chúng, xây dựng thương hiệu, hình thành thị trường và gia tăng giá trị cho nhiều sản phẩm công nghiệp văn hóa khác.
“Quảng cáo đang đứng ở giao điểm của sáng tạo - công nghệ - thương hiệu - thị trường. Chuyển đổi số càng phát triển, vai trò ấy càng lớn”, bà Hương nhấn mạnh. Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu ngành quảng cáo phải đổi mới công nghệ, đồng thời nâng cao chất lượng sáng tạo, khả năng tạo xu hướng và trách nhiệm với người tiêu dùng, cộng đồng và các giá trị văn hóa Việt Nam.
Đạo diễn Nguyễn Trường Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam, đồng Trưởng BTC Vạn Xuân Awards cho rằng, chưa bao giờ dòng chảy văn hóa Việt Nam lại đứng trước thời cơ bứt phá mạnh mẽ như hôm nay. “Văn hóa không chỉ lưu giữ ký ức, mà đang trở thành nguồn năng lượng nội sinh, định hình vị thế dân tộc trong kỷ nguyên mới”, ông Sơn nói.
Đặt vấn đề, “làm sao để công nghệ bứt phá mà không làm mất đi bản sắc và giá trị nhân văn?”, ông Sơn cho rằng văn hóa là gốc rễ, công nghệ là công cụ và sáng tạo là động lực. Khi đó, các giá trị di sản có thể được chuyển hóa thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, xã hội.
Theo ông Trần Việt Tân, Phó Trưởng BTC Vạn Xuân Awards, Phó Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam, Chủ tịch Công ty CP Truyền thông VINAMA, công nghệ có thể tạo ra những phương thức thể hiện mới, dữ liệu giúp hiểu công chúng sâu hơn, nhưng câu chuyện về đất nước, con người và bản sắc Việt Nam mới là nguồn chất liệu tạo nên chiều sâu cho sáng tạo. “Trong một thế giới mà công nghệ liên tục thay đổi, đâu là giá trị tạo nên dấu ấn riêng của sáng tạo Việt Nam? Và chúng tôi tin rằng, câu trả lời trước hết nằm ở văn hóa”, ông Tân nói.
Đối với ngành quảng cáo, chuyển đổi số mở ra cơ hội mở rộng năng lực sáng tạo và hình thành những mô hình mới. Một sản phẩm quảng cáo có thể góp phần đưa câu chuyện, hình ảnh và giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ của thời đại.
Theo định hướng phát triển, quảng cáo là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030. Điều này đặt ra yêu cầu về năng lực sáng tạo, công nghệ và khả năng kết nối thị trường của các ngành.
Văn hóa và bản sắc vẫn là yếu tố tạo nên giá trị riêng
Từ góc nhìn địa phương, ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình (Sở VHTT TP.HCM) cho rằng, khi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường số, điều quan trọng là phải giữ được bản sắc và tạo ra sự khác biệt.
Theo ông, tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, đặc biệt ở giới trẻ, đang được thể hiện qua sự quan tâm đến các sản phẩm và câu chuyện mang yếu tố văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, trong xây dựng thương hiệu, vẫn còn tâm lý chuộng yếu tố nước ngoài. “Điều đầu tiên chúng ta cần thay đổi là tư duy về bản sắc, về những giá trị mà chúng ta muốn truyền tải thông qua chính sản phẩm của mình”, ông Vương nói.
Trong môi trường số, ranh giới giữa các quốc gia ngày càng được thu hẹp. Theo ông Vương, khi sản phẩm văn hóa được lan tỏa xuyên biên giới, yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa các dân tộc chính là văn hóa và bản sắc. Vì vậy, phát triển văn hóa, sản phẩm văn hóa và công nghiệp văn hóa cần gắn với những giá trị riêng của Việt Nam. TP.HCM đã triển khai một số chương trình kết hợp công nghệ mới với hoạt động biểu diễn, qua đó thử nghiệm cách thức đưa các giá trị văn hóa vào sản phẩm hiện đại. Thời gian tới, các sản phẩm âm nhạc, sân khấu, điện ảnh và sản phẩm do doanh nghiệp tạo ra cần được khai thác tốt hơn về bản sắc dân tộc, vùng miền và bản sắc riêng của từng thương hiệu.
“Chúng ta chưa khai thác hết tiềm năng của những giá trị văn hóa của mình”, ông Vương nhận định. Đây cũng là nguồn lực có thể tạo sức hấp dẫn với du khách quốc tế, bởi khách quốc tế đến Việt Nam thường quan tâm đến những trải nghiệm đặc trưng về ẩm thực, đời sống đô thị, văn hóa cộng đồng và vùng miền.
Ông Vương dẫn chứng các chương trình khai thác câu chuyện văn hóa của TP.HCM như “Dòng sông kể chuyện” đã nhận được sự quan tâm của công chúng. Từ đó, ông cho rằng cần đưa các giá trị văn hóa của dân tộc, địa phương vào sản phẩm để tạo dấu ấn riêng và tăng khả năng lan tỏa. “Nếu chúng ta làm một bộ phim giống như phim Hàn Quốc thì rất khó cạnh tranh với họ. Nhưng nếu sản phẩm đó mang những giá trị bản sắc của Việt Nam thì sẽ tạo ra sự khác biệt”, ông Vương chia sẻ.
Đối với ngành quảng cáo, đại diện Sở VHTT TP.HCM cho biết, thành phố đang hướng tới hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển. Thành phố kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp đưa ra những đề xuất lớn, qua đó xây dựng chính sách theo hướng thông thoáng, minh bạch và phù hợp với đặc thù địa phương. Từ các phiên thảo luận, các diễn giả thống nhất rằng công nghệ có thể mở rộng không gian sáng tạo, nhưng văn hóa và bản sắc vẫn là yếu tố tạo nên giá trị riêng. Khi kết hợp với công nghệ và tư duy sáng tạo, các giá trị văn hóa có thể được kể bằng những ngôn ngữ mới, tiếp cận cộng đồng mới và tạo thêm giá trị cho xã hội, thị trường.
Nguồn : baovanhoa
